Şirkətlər hansı nöqtədə “Scale Problem” yaşayır?
Azərbaycanda bir çox şirkət böyümə (“growth”) mərhələsindən miqyaslanma (“scale”) mərhələsinə keçəndə eyni problemi yaşayır: şirkət böyüyür, amma idarəetmə modeli əvvəlki kimi qalır.
Startap dövründə qərarlar sürətli verilir. Komanda kiçik olur və rəhbər hər prosesə nəzarət edir. Bu mərhələdə çeviklik əsas üstünlüklərdən biridir.
Böyümə mərhələsində isə şirkətlər yeni şöbələr yaradır, regionlara və yeni bazarlara çıxır, komandalarını genişləndirir, xidmət və məhsul portfellərini zənginləşdirirlər.
Problem də məhz bu mərhələdə ortaya çıxır. Çünki bir çox biznes hələ də qərarverməni bir nəfərin üzərində cəmləşdirir, prosesləri sistemləşdirmir, verilənlərə deyil, şəxsi intuisiya və operativ reaksiyalara əsaslanır. Müştərinin real davranışını anlamaq əvəzinə isə onun dediklərinə fokuslanır.
Nəticədə şirkət böyüyür, lakin qərarvermə prosesləri yavaşlayır, komandalar genişləndikcə koordinasiya zəifləyir, müştəri sayı artsa da, onları anlamaq və davranışlarını düzgün təhlil etmək getdikcə çətinləşir.
Əsl miqyaslanma problemi də budur. Çünki miqyaslanma artıq təkcə satışın artması deyil, idarəetmənin yeni səviyyəyə keçməsidir.
Bu səbəbdən dünya bazarında şirkətlər getdikcə daha çox ənənəvi yanaşmalardan uzaqlaşaraq uzun hesabatlar əvəzinə real vaxt rejimində əldə olunan verilənlərdən istifadə edir, fokus qruplarını davranış müşahidəsi ilə əvəzləyir, sorğu cavablarından isə video və kontekstual insaytlara keçərək müştərilərini daha dərindən anlamağa çalışırlar.
Çünki liderlər artıq 10 nəfərlik insayta əsasən qərar vermək istəmirlər. Eyni zamanda, 10 min nəfərlik sorğu da davranışın gerçək səbəbini göstərmir.
Ən kritik fərq isə budur: insanlar məhsulu necə istifadə etdiklərini danışanda başqa davranırlar, real həyatda istifadə edəndə isə tamamilə fərqli davranış nümayiş etdirirlər.
Miqyaslanma mərhələsində uğur qazanan şirkətlər nəyi fərqli edir?
Uğurlu şirkətlər prosesləri ayrı-ayrı şəxslərdən asılılıqdan çıxararaq sistemləşdirir, qərarlarını vizual və davranışa əsaslanan verilənlər üzərində qurur, gündəlik əməliyyatların idarə edilməsindən daha çox sistem düşüncəsinə fokuslanır və “Biz nə satırıq?” sualından çox, “İnsanlar bunu həyatlarında necə istifadə edir?” sualına cavab axtarırlar.
Çünki müəyyən nöqtədən sonra şirkəti böyüdən əsas amil ideya deyil, müşahidə keyfiyyəti olur.
Ən təhlükəli mərhələ isə şirkətin öz müştərisini tam tanıdığını düşündüyü andır.
Miqyaslanma üçün idarəetmə sistemi niyə vacibdir?
Bu nöqtədə əsas məsələ təkcə biznesin böyüməsi deyil, onun idarəolunan şəkildə böyüməsidir. “Global Management” yanaşması da məhz burada başlayır: şirkətlərə yalnız operativ həllər deyil, miqyaslanmanı daşıya biləcək idarəetmə sistemi qurmaq.
Çünki bir çox şirkət üçün əsas problem resurs çatışmazlığı deyil, proseslərin şəxslərdən asılı qalmasıdır. Bu isə müəyyən mərhələdən sonra qərarvermədə gecikmələrə, daxili koordinasiya problemlərinə və müştəri davranışının düzgün təhlil edilməməsinə səbəb olur.
“Global Management” şirkətlərə proseslərin sistemləşdirilməsi, qərarvermə mexanizmlərinin verilənlər əsasında qurulması, əməliyyat yükünün optimallaşdırılması, daxili idarəetmə strukturunun gücləndirilməsi və müştəri davranışlarının daha dərindən təhlil olunması istiqamətində həllər və yanaşmalar təqdim edir.
Nəticə
Miqyaslanma mərhələsində əsas üstünlük artıq daha çox işləmək deyil, daha düzgün idarə etməkdir.
Bugünkü bazarda sürətli böyümək mümkündür. Amma davamlı böyümək üçün şirkətin daxili strukturu, qərarvermə modeli və müşahidə qabiliyyəti də eyni tempdə inkişaf etməlidir.
Əks halda biznes böyüyür, amma idarəetmə həmin böyümənin gerisində qalır.
